Act Alone

Fáir íslenskir listamenn hafa unnið jafnötulega að einleikjaforminu hér á landi og Steingerður Guðmundsdóttir. En hver var hún? Spyrja sjálfsagt margir. Það er óhætt að segja að Steingerður sé einn af mörgum listamönnum okkar sem alltof lítið hefur verið fjallað um.
Steingerður Guðmundsdóttir var fjölhæf listakona og er einkum þekkt fyrir ljóð sín en einnig ritaði hún leikrit og starfaði sem leikkona Hún fæddist á Ísafirði 12. október 1912 dóttir Guðmundar Guðmundssonar er kallaður var Skólaskáld. Listin var fyrirferðamikil á æskuheimilinu og ekki leið á löngu þar til Steingerður steig dans við listagyðjuna. Þegar hún var aðeins 11 ára lék hún í sýningu hjá Leikfélagi Reykjavíkur. Leikhúsið heillaði hana strax og hún hóf síðar nám við Leiklistarskóla Lárusar Pálssonar, leikara, og þaðan lá leiðin til New York í The American Academy of Dramatic Arts. Einnig stundaði hún balletnám og látbragðsleik í Bandaríkjunum. Á námsárunum vaknaði áhugi hennar á einleikjaforminu og reyndar var hún hvött til þess sérstaklega af einum kennara sinna, Theodor Komissarjevskí. Með einleikinn í farteskinu kom hún heim til Íslands og kynnti fyrir landsmönnum. Vorið 1947 sýndi hún frumsaminn einleik í Iðnó og ritaði Halldór Laxness leikdóm um sýninguna og sagði þar m.a..: ,,Ég er sannfærður um að íslenska leikhúsinu bætist góður liðsmaður í Steingerði Guðmundsdóttur. Samviskusemi, smekkvísi og nákvæmni virðist henni í blóð borið, og hún hefur í list sinni feingið skólun sem ætti að geta orðið undirstaða alvarlegs liststarfs. Einginn sem sá leik hennar á föstudagskvöld þarf að efast um að hún hafi þetta eina prósent gáfna móti 99 prósentum vinnu sem útheimtist til að verða listamaður.” Lítið framhald varð á einleikjasýningum hennar í leikhúsi en hún snéri sér hins vegar að útvarpinu og flutti þar marga frumsamda einleiki næstu árin. Árið 1974 gaf hún út einleikjasafnið Börn á flótta sem inniheldur sjö af leikjum hennar. Í formála fylgir hún bókinni úr hlaði með því að segja stuttlega frá einleiksforminu og segir þar m.a.: ,,Listform þetta er mjög knappt, þar sem aðalatriðin geta einvörðungu komið fram - og aukapersónur þurfa að birtast skýrar og lifandi fyrir hugskoti áhorfenda - eða hlustenda - gegnum túlkun og einbeitingu einnar persónu. Yevreynoff (rússneskur leikhúsmaður sagður höfundur einleiksformsins -innsk.ritara) heldur því fram að þetta sé afar fullkomið leikform, m.a. vegna þess, að það veiti leikhússgestum óvenju gott tækifæri til þess, að auðga ímyndunaraflið, þar geti áhorfandinn á auðveldan hátt, orðið þátttakandi í leiknum. Hann setur það sem frumskilyrði við sköpun einleiksþátta, að aðalpersónan túlki sálræna reynzlu sína. Jafnframt þarf hún að endurspegla viðbrögð annarra persóna, við þeirri reynslu, persóna sem ekki eru á sviðinu." Þessi bók Steingerðar er löngu uppseld en með heppni má fá hana í fornbókabúðum og eins ætti hún að vera til á betri bókasöfnum um land allt. Einsog áður var getið er Steingerður einkum þekkt sem ljóðskáld. Ljóðabækur hennar eru alls sjö auk ljóðasafnsins Bláin, 2004, er inniheldur úrval ljóða Steingerðar. Hún samdi einnig nokkur leikrit og komu tvo þeirra út á bók, Rondo og Nocturne. Steingerður starfaði um tíma sem leiklistargagnrýnandi og þóttu dómar hennar mjög vandaðir. Ekki voru allir á eitt sáttir um skrif hennar frekar en oft er þegar um leikdóma er að ræða. Einu leikhúsanna sárnaði það mikið að Steingerði var neitað um frímiða í leikhúsið. Steingerður Guðmundsdóttir andaðist í júlí 1999.