16. ágúst 2009
|
Steingerður Guðmundsdóttir Fáir íslenskir listamenn hafa unnið jafnötulega að einleikjaforminu hér á landi og Steingerður Guðmundsdóttir. Það er óhætt að segja að hún hafi unnið mikið brautryðjenda starf í þágu einleiksins á síðustu öld hér á landi. En hver var þessi kona? Steingerður er einn af þeim fjölmörgu listamönnum sem alltof lítið hefur verið fjallað um. Við skulum nú kynnast þessari listakonu aðeins. Steingerður Guðmundsdóttir var fjölhæf listakona og er einkum þekkt fyrir ljóðabækur sínar. Hún skrifaði einnig leikrit og einleiki, var leiklistargagnrýnandi og leikkona. Fædd vestur á Ísafirði 12. október 1912 dóttir Guðmundar Guðmundssonar er nefndur var Skólaskáld. Listin var fyrirferðamikil á æskuheimilinu og ekki leið á löngu þar til Steingerður steig dans við listagyðjuna er hún lék í sýningu hjá Leikfélagi Reykjavíkur aðeins 11 ára gömul. Leikhúsið heillaði hana strax og hún hóf síðar nám við Leiklistarskóla Lárusar Pálssonar, leikara, og þaðan lá leiðin til New York í The American Academy of Dramatic Arts. Einnig stundaði hún balletnám og látbragðsleik. Á námsárunum vaknaði áhugi hennar á einleikjaforminu og reyndar var hún hvött til þess sérstaklega af einum kennara sinna rússanum Theodor Komissarjevskí. Með einleikinn í farteskinu kom hún heim til Íslands og kynnti fyrir landsmönnum. Vorið 1974 sýndi hún síðan frumsamin einleik í Iðnó. Halldór Kiljan ritaði leikdóm um sýninguna og fer þar lofsamlegum orðum um list Steingerðar og segir m.a.: ,,Ég er sannfærður um að íslenska leikhúsinu bætist góður liðsmaður í Steingerði Guðmundsdóttur. Samviskusemi, smekkvísi og nákvæmni virðist henni í blóð borið, og hún hefur í list sinni feingið skólun sem ætti að geta orðið undirstaða alvarlegs listastarfs. Einginn sem sá leik hennar á föstudagskvöldið þarf að efast um að hún hafi þetta eina prósent gáfna móti 99 prósentum vinnu sem útheimtist til að verða listamaður." Ekki slæmt að fá svona krítik frá miklum listamanni. Þessi orð urðu þó ekki til þess að hún gæti staðið fyrir mörgum slíkum sýningum næstu árin. Heldur var Útvarpið hennar aðalsvið og þar flutti hún margan einleiki úr eigin smiðju. Árið 1974 gaf hún út safn nokkurra einleikja sinna í bókinni Börn á flótta. Í henni eru sjö einleikir og er bókin myndskreytt af Kjarval. Í formála fylgir hún bókinni úr hlaði með því að segja stuttlega frá einleiksforminu og segir þar m.a.: Listform þetta er mjög knappt, þar sem aðalatriðin geta einvörðungu komið fram - og aukapersónur þurfa að birtast skýrar og lifandi fyrir hugskoti áhorfenda - eða hlustenda - gegnum túlkun og einbeitingu einnar persónur. Yevreynoff (rússneskur leikhúsmaður er sagður er höfundur einleiksins einsog hann er í dag - innsk. ritara) heldur því fram að þetta sé afar fullkomið leikform, m.a. vegna þess, að það veiti leikhúsgestum óvenju gott tækifæri til þess, að auðga ímyndnaraflið, þar geti áhorfandinn á auðveldan hátt, orðið þátttakandi í leiknum. Hann setur það sem frumskilyrði við sköpun einleiksþátta, að aðalpersónan túlki sálræna reynzlu sína. Jafnframt þarf hún að endurspegla viðbrögð annarra persóna, við þeirri reynzlu, persóna sem ekki eru á sviðinu." Einleikjasafn Steingerðar, Börn á flótta, er löngu uppselt en með heppni er hægt að fá safnið í fornbókabúðum og eins er hún fáanleg í betri bókasöfnum um land allt. Einsog áður var getið er Steingerður eiknum þekkt fyrir ljóð sín. Alls sendi hún frá sér sjö ljóðabækur og árið 2004 kom út úrval ljóða hennar er nefnist Bláin. Hún samdi einnig leikrit og komu tvö þeirra út á bók, Rondo og Nocturne. Auk þess að leika einleiki sína var hún í sýningum bæði hjá Leikfélagi Reykjavíkur og í Þjóðleikhúsinu. Ritstörfin voru samt sem áður fyrirferðamest í hennar vinnudegi. Um tíma var hún leiklistargagnrýnandi og vöktu dómar hennar mikla athygli. Dómar hennar voru vandaðir, ítarlegir og vel unnir. Að vanda voru skiptar skoðanir um skrif hennar og í einu leikhúsinu var henni neitað um frímiða. Steingerður Guðmundsóttir andaðist í júlí árið 1999. Heimildir: Bláin, 2004. Börn á flótta, 1974. Safn til sögu íslenskrar leiklistar og leikbókmennta. 1. bindi, 1998. |